Сёньня ад імя фракцыі «Беларусы дзеяньня» я афіцыйна ўнёс на разгляд першага паседжаньня Каардынацыйнай Рады 4-га скліканьня, якое адбудзецца 19 чэрвеня, пакет з трох праектаў, скіраваных на інстытуцыйнае ўмацаваньне КР.

Гаворка ідзе ня проста пра тэхнічныя папраўкі да рэглямэнту. Гэта спроба адказаць на галоўнае пытаньне новага скліканьня: ці будзе Каардынацыйная Рада сапраўдным прадстаўнічым органам, здольным фармуляваць палітычную волю, кантраляваць дэмакратычныя інстытуты і браць адказнасьць за стратэгічныя рашэньні, ці застанецца пераважна дыскусійнай пляцоўкай.

Першы праект прапануе замацаваць статус Каардынацыйнай Рады як прадстаўнічага органа беларускага народу, сфармаванага шляхам свабодных, роўных і дэмакратычных выбараў. Да правядзеньня свабодных выбараў у Беларусі КР прапануецца разглядаць як нацыянальны прадстаўнічы сход, фактычна парлямэнт Беларусі ў выгнаньні. Гэта не рыторыка дзеля прыгожай шыльды. Гэта пытаньне палітычнай суб’ектнасьці: калі беларусы абралі сваіх прадстаўнікоў, гэтыя прадстаўнікі мусяць мець ясны мандат, ясныя паўнамоцтвы і ясную адказнасьць перад грамадзтвам.

Праект таксама прапануе ўзмацніць прадстаўнічы кантроль за дзейнасьцю беларускіх дэмакратычных інстытутаў, у тым ліку Аб’яднанага Пераходнага Кабінэту, і замацаваць прынцыпы ўзаемадзеяньня паміж Каардынацыйнай Радай, Кабінэтам, Офісам Сьвятланы Ціханоўскай і іншымі структурамі. Павага да ролі гэтых інстытутаў не адмяняе патрэбы ў балянсе, празрыстасьці і падсправаздачнасьці. Наадварот, без гэтага доўгатэрміновая легітымнасьць дэмакратычных сілаў будзе толькі слабнуць.

Другі праект прапануе стварыць Сталую камісію кібербясьпекі Каардынацыйнай Рады. Пасьля выбараў у КР стала асабліва відавочна, што лічбавая бясьпека, абарона дадзеных, выбарчыя тэхналёгіі, інфармацыйныя апэрацыі і выкарыстаньне штучнага інтэлекту больш не зьяўляюцца другаснымі або выключна тэхнічнымі пытаньнямі. Для беларускага дэмакратычнага руху, які працуе пад ціскам аўтарытарнай сыстэмы, гэта пытаньні даверу, выжываньня і палітычнай здольнасьці дзейнічаць.

Такая камісія мусіць быць не карным і не кантрольным органам, а прафэсійнай пляцоўкай для экспэртызы, аўдыту рызыкаў, выпрацоўкі стандартаў і супрацоўніцтва з ІТ-супольнасьцю, экспэртамі ў сфэры інфармацыйнай бясьпекі, грамадзянскай супольнасьцю і міжнароднымі партнэрамі. Калі КР прэтэндуе быць зародкам будучых дэмакратычных інстытутаў Беларусі, яна ўжо цяпер мае сэнс выпрацоўваць стандарты працы XXI стагодзьдзя.

Трэці праект датычыць статусу дэлегата Каардынацыйнай Рады, яго памочнікаў і валянтэраў. Ён замацоўвае, што дэлегат ажыцьцяўляе прадстаўнічы мандат беларускага народу, мае права ўносіць праекты актаў, атрымліваць інфармацыю, весьці афіцыйную перапіску і карыстацца падтрымкай дапаможнага апарату. Адначасова праект уводзіць этычныя стандарты, правілы пра канфлікт інтарэсаў, абмежаваньні для памочнікаў і гарантыі ад адвольнага пазбаўленьня мандату.

Для мяне гэта прынцыпова. Мандат дэлегата не павінен быць ні асабістай узнагародай, ні дэкаратыўным значком. Гэта інструмэнт працы. Але і пазбаўленьне мандату ня можа быць сродкам палітычнага ціску, асабістай помсты або ўнутранай расправы. Крытыка кіраўніцтва, нязгода з рашэньнямі, удзел у палітычнай дыскусіі і галасаваньне насуперак пазыцыі фракцыі самі па сабе ня могуць лічыцца дыскрэдытацыяй КР. Калі мы гаворым пра прадстаўнічы орган, варта сур’ёзна ставіцца да свабоднага мандату, палітычнага плюралізму і працэдурных гарантыяў.

Гэты пакет праектаў адлюстроўвае наш падыход: Каардынацыйная Рада мае быць інструмэнтам інстытуцыйнага ўплыву, а не сымбалем веры. Яна павінна працаваць з парадкам дня, паўнамоцтвамі, бясьпекай, падсправаздачнасьцю і рэальным прадстаўніцтвам беларусаў, у тым ліку палітвязьняў, іх сем’яў, валянтэраў, дыяспары, прафэсійных супольнасьцяў і ўсіх, хто пацярпеў ад рэпрэсіўнай сыстэмы.

Асобна важна падкрэсьліць: беларускае грамадзтва складаецца ня толькі з тых, хто можа адкрыта гаварыць і бясьпечна дзейнічаць за мяжой. Унутры краіны людзі, у тым ліку прадпрымальнікі і прафэсійныя супольнасьці, працягваюць жыць пад пагрозай рэпрэсіяў, шантажу і ціску. Таму задача прадстаўнічага органа не ў тым, каб раздаваць маральныя прысуды з бясьпечнай адлегласьці, а ў тым, каб шукаць шляхі салідарнасьці і аб’яднаньня ўсіх, хто стаў закладнікам гэтай сыстэмы.

Першае паседжаньне новага скліканьня КР стане важным тэстам. Ці здольныя мы перайсьці ад рыторыкі да інстытутаў? Ці здольныя замацаваць правілы, якія працуюць ня толькі тады, калі нам зручна? Ці здольныя пабудаваць прадстаўніцтва, якое мае ня толькі голас, але і хрыбет?

Фракцыя «Беларусы дзеяньня» ідзе ў КР менавіта з такой задачай: вярнуць беларускай палітыцы адказнасьць, Каардынацыйнай Радзе — уплыў, а прадстаўніцтву — зьмест.