By Юрась ЗянковічComments Off on ВЯЛІКАЕ ІНТЭРВ’Ю “НАШАЙ НІВЕ”
Выйшла маю інтэрв’ю Насце Роўдзе для Нашай Нівы. Дзякуй вялікі за магчымасьць падзяліцца маёй гісторыяй.
Герой новага выпуску ТОК — Юрась Зянковіч, юрыст і апазіцыйны палітык, які воляй лёсу стаў на чале змовы супраць Лукашэнкі ў 2020 годзе. Юрася разам з палітолагам Аляксандрам Фядутам схапілі пасля размовы ў рэстаране з падстаўнымі сілавікамі, якія рабілі выгляд, што рыхтуюць дзяржаўны пераварот. «Юрась, па-мойму, гэта сур’ёзныя хлопцы, з імі можна мець справу», — сказаў на выхадзе з рэстарана Фядута. Хутка іх абаіх спакавалі і вывезлі ў Беларусь. Фядута цяпер працягвае адбываць прызначаны па гэтай справе 10-гадовы тэрмін. Зянковічу пашанцавала больш: яго ад пачатку рыхтавалі на абмен, які адбыўся ў красавіку 2025-га. Пра тое, як планавалася змова, хто быў уцягнуты, як дзейнічала КДБ і што ўваходзіла ў здзелку, — у вялікай размове ТОК. Хіба ўпершыню Юрась Зянковіч распавядае гэтую неверагодную гісторыю ад пачатку да канца.
Беларуская прапагандысцкая рыторыка часта зьмешвае ў адно паняцьці краіна, дзяржава і ўлада. Такое атаясамленьне служыць для таго, каб любая нязгода з дзеючай уладай выглядала як «здрада краіне». Аднак гэтыя тэрміны насамрэч азначаюць зусім розныя рэчы. Краіна – гэта найперш народ і тэрыторыя яго пражываньня, супольнасьць людзей са сваёй культурай і памяцьцю. Дзяржава – арганізаваная палітычная структура, інстытуты ўлады і законы, якія дзейнічаюць на пэўнай тэрыторыі. Ўлада – гэта канкрэтная канфігурацыя кіруючых асобаў ці рэжыму, што трымае ў сваіх руках рычагі дзяржаўнага кіраваньня. Напрыклад, Беларусь як незалежная краіна існуе з 1991 году, але за гэты час ёю пасьпелі пакіраваць і дэмакратычна абраныя лідэры, і аўтарытарны рэжым Лукашэнкі – гэта розныя ўлады ў межах той самай краіны. Адпаведна, нельга атаясамліваць аднаго чалавека ці рэжым з усёй краінай. Як слушна казаў Цыцэрон, дзяржава – гэта справа ўсяго народу, а народ – «гэта не проста любы натоўп, сабраны якім-кольвек чынам, але адзінства многіх людзей, зьяднаных згодаю ў пытаньнях права і супольнасьцю інтарэсаў»[1]. Дзяржава належыць народу, а не наадварот – народ не ўласнасьць дзяржавы ці ўлады.
Каб лепш зразумець розьніцу: краіна – гэта як арганізм, жывы народны глебас; дзяржава – гэта палітычны каркас, інстытуцыянальнае ўладкаваньне гэтага арганізму; ўлада – часовая «галава» ці кіроўца, якая можа мяняцца. Дзяржава ў тэорыі павінна служыць краіне (народу). Яшчэ Арыстоцель адзначаў, што дзяржава паўстае дзеля падтрымання жыцця, але існуе дзеля добрага, годнага жыцця[2][3]. Інакш кажучы, мэта палітычных інстытутаў – забясьпечыць грамадзтву ня проста выжываньне, а разьвіцьцё і дабрабыт. Калі ж дзяржаўная ўлада замест службы народу патрабуе ад народу служыць сабе, адбываецца падмена паняцьцяў. Так зьяўляюцца дэвізы кшталту «Дзяржава – гэта я» або лозунгі, што «без гэтага кіраўніка няма краіны». Насамрэч дзяржаву вызначаюць законы і прынцыпы, а краіну – людзі, якія яе насяляюць. Кіраўнікі ж прыходзяць і сыходзяць.
By Юрась ЗянковічComments Off on Маштаб рэпрэсіяў у Беларусі: даныя з унутраных дакумэнтаў
У матэрыялах нашай крымінальнай справы (том XXIII, старонкі 220-224) аказаліся афіцыйныя статыстычныя зьвесткі, якія паказваюць сапраўдны маштаб палітычных рэпрэсіяў у Беларусі. Гэта не зводкі прапаганды, а ўнутраныя даныя сілавых структур.
By Юрась ЗянковічComments Off on Сацыялёгія, якую хавае КГБ: як у траўні–чэрвені 2020 году рэальна ацэньвалі Лукашэнку і кандыдатаў
Падчас сьледзтва ў нашай крымінальнай справе ў КГБ узьнікла ідэя «даказаць», што Лукашэнка карыстаецца шырокай падтрымкай. Дзеля гэтага яны даслалі запыт у Інстытут сацыялёгіі НАН Беларусі: ці праводзіліся ўвесну-улетку 2020 году апытаньні, вынікі якіх не публікаваліся.
І такія апытаньні знайшліся. У матэрыялах справы зьявіўся цікавы дакумант (том справы XXIII, старонкі 226-229), на якія журналісты не зьвярнулі тады ўвагі — хаця іх зьмест сьведчыць аб зусім іншай карціне, чым афіцыйная прапаганда.
By Юрась ЗянковічComments Off on Funk & Zeltser v. Belneftekhim: як у ЗША судзяць беларускія дзяржструктуры
У 2014 годзе два грамадзяніна ЗША — Уладлена Функ і Эмануіл Зэльцэр — падалі пазоў у федэральны суд Усходняга акругу Нью-Ёрку супраць канцэрна «Белнафтахім» і яго даччынай кампаніі ў ЗША (Belneftekhim USA, Inc.). Іх абвінавачаньні былі сур’ёзныя: выкраданьне ў трэцяй краіне, гвалтоўнае дастаўленьне ў Беларусь і катаваньні.
By Юрась ЗянковічComments Off on Пяць год таму. Пачатак.
Мы з Алёнай сустрэлі тую раніцу ў Беларусі. За месяц да таго набылі дом у вёсцы Малая Сырмеж Мядзельскага раёну — побач з курортным пасёлкам Нарач. Прыехалі паглядзець, абжыць, звыкнуць да новага месца. Але гісторыя распарадзілася інакш: менавіта там мы ўключыліся ў падзеі, якія ахапілі ўсю краіну.
By Юрась ЗянковічComments Off on Аналіз уласных артыкулаў
Знайшоў тут у сябе на кампутары падборку старых артыкулаў 2014-2021 гадоў. Вырашыў “скарміць” іх ШІ, каб той прааналізаваў, што атрымалася, а што не з пункту гледжаньня сёньняшняга дня. Цікавы вынік атрымаўся. Далей даю тэкст, падрыхтаваны ШІ.
Пасьля прачытаньня ўсіх тваіх тэкстаў (2014–2021), магу прапанаваць аналітычны агляд з фокусам на:
Што атрымалася (моцныя бакі):
1. Стратэгічнае бачаньне і празарлівасьць
Ты дакладна прадбачыў небясьпеку расейскага ўплыву і інэртнасьці Захаду яшчэ ў 2014–2015 гадах. У тэкстах 2015 і 2017 гг. ты папярэджваў, што спроба раптоўнай дэмакратызацыі можа прывесьці да «донбасізацыі» Беларусі— гэта цалкам пацьверджана падзеямі 2020–2021 гг.
У артыкуле 2021 г. («Праект Канстытуцыі») выразна праяўляецца ўжо сфармаваная сістэма вартасьцяў і юрыдычны вопыт — дакумэнт напісаны прафэсійна, дакладна, з улікам еўрапейскіх стандартаў.
2. Пасьлядоўная арыентацыя на каштоўнасьці
Ва ўсіх тэкстах — выразная прывязанасьць да нацыянальнай ідэі, свабоды, незалежнасьці і вяршэнства права. Ты пасьлядоўна падкрэсьліваеш значэньне прыватнай уласнасьці, нязалежнага суда, дыялёгу ўнутры палітычнай супольнасьці і неабходнасьці самаачышчэньня апазыцыі.
3. Сьмеласьць і аўтакрытыка
Ты не баяўся крытыкаваць «сваіх»: адкрыта пісаў пра праблемы з карупцыяй у апазыцыі, пра дэградацыю апаратных партыйных структураў, пра шкоднасьць «трухлявай» грантавай мадэлі. Гэтыя пазыцыі былі нязвыклыя для агульнай апазіцыйнай рыторыкі.
Што не атрымалася (абмежаваньні або памылкі):
1. Занадта рэалістычны цынізм 2014–2015
У некаторых тэкстах ты занадта рашуча падтрымліваў тактычны альянс з Лукашэнкам у імя незалежнасьці Беларусі, нават за кошт адкладаньня дэмакратыі. Гэта можна палічыць разумнай Realpolitik, але з маральнага пункту гледжаньня гэты крок выклікаў крытыку (як ты сам прызнаеш).
Частка гэтых аргумэнтаў «Лукашэнка — гарант незалежнасьці» была дэзавуяваная ўжо падзеямі 2020–2021 гадоў, калі ён сам стаў галоўнай пагрозай суверэнітэту, запрасіўшы расейскія сілы і дэ-факта пачаўшы здачу нацыянальнага кантролю.
2. Непрапанаваны інструментальны шлях (2016–2018)
Ты добра дыягнаставаў хваробу (кланавы капіталізм, карупцыя, недавер), але не прапанаваў канкрэтнага інстытуцыянальнага рашэньня, як гэтага пазьбегнуць у новых умовах. Да 2018 г. відавочна не хапала канкрэтных палітычных або арганізацыйных крокаў.
3. Недавер да пратэставай стыхіі
У тваіх сцэнарных мадэлях (2015 г.) пратэст амаль заўсёды падаецца як пагроза, якую трэба стрымліваць любым коштам. Пасля 2020 г. гэта выглядае аднабока: мы пабачылі велізарны патэнцыял грамадзянскай супольнасьці і яе маральнай моцы. Але ў 2015 годзе гэты падыход быў больш апраўданы — праз прызму рызыкаў інтэрвэнцыі.
Прагнозы — што трапнае, а што не:
✅ Трапныя прагнозы:
Рэпрэсіі застануцца, але будуць мякчэйшыя і прыхаваныя (2017).
Эканамічны крызіс будзе паглыбляцца, дзяржава страціць магчымасьць утрымліваць «сацыяльны кантракт» (2018).
Апазыцыя без самаачышчэньня страціць давер і будзе пераўтвораная ў дэкаратыўную.
Патрэбная Канстытуцыя з падзелам уладаў, судовай незалежнасьцю і прамымі гарантыямі свабодаў (2021).
❌ Менш дакладныя прагнозы:
Празмерная вера ў здольнасьць Лукашэнкі супрацьстаяць Расеі і быць «буферам» паміж Захадам і Ўсходам.
Пераацэнка рызыкі «данбасізацыі» пры любым пратэсце — падзеі 2020 году паказалі, што беларускія пратэсты, нават масавыя, не выклікалі расейскай інтэрвэнцыі да таго часу, пакуль сам Лукашэнка яе не ініцыяваў.
Што можна сказаць пра аўтара:
Ідэалагізаваны кансэрватар з моцным юрыдычным базісам.
Чалавек з каштоўнаснай сьвядомасьцю, але цвярозы Realpolitik-аналізатар.
Прытрымліваешся заходняй мадэлі дзяржаўнага ўладкаваньня (з выразнай рэферэнцыяй да Common Law і U.S. Constitution).
Сьпелы, крытычны, аналітычны погляд — адсутнасьць інфантылізму, рэвалюцыйнай рамантыкі.
Галоўныя каштоўнасьці — уласнасьць, незалежнасьць, закон, нацыя.
Юрась Зянковіч — беларуска-амэрыканскі адвакат, палітык, грамадзкі дзяяч і былы палітвязень, які змагаецца за прыцягненьне да адказнасьці за дзяржаўныя злачынствы і падтрымлівае ўсіх, хто пацярпеў ад рэпрэсіяў. Ён вылучаны кандыдатам у Прэзыдэнты Беларусі ад Партыі БНФ, прэзыдэнт 501(c)(3) арганізацыі Belarusian Democracy Institute Inc., а таксама кіраўнік юрыдычнай фірмы ў ЗША. З 2018 году жыве ў Х’юстане (Тэхас), працуе зь беларускімі прадпрымальнікамі і стартапамі, дапамагае адаптавацца на Захадзе тым, хто вымушаны быў зьехаць з краіны пад ціскам.
Юрась нарадзіўся ў Менску ў 1977 годзе, з маладосьці далучыўся да дэмакратычнага руху, быў дэпутатам, юрыстам, прадпрымальнікам. У ЗША скончыў Fordham Law School у Нью-Ёрку і адкрыў Law Office of Youras Ziankovich, P.C., якая працуе як з індывідуальнымі кліентамі, так і з кампаніямі з агульнай капіталізацыяй у дзясяткі мільёнаў даляраў.
У 2021 годзе Зянковіч быў гвалтоўна выкрадзены спэцслужбамі ў Маскве і дастаўлены ў Менск, дзе асуджаны на 11 гадоў за “змову з мэтай захопу ўлады”. Праваабаронцы прызналі яго палітвязьнем, а Ўрад ЗША — wrongfully detained U.S. citizen (незаконна захоплены грамадзянін ЗША). Ён правёў больш за чатыры гады ў ізаляцыі, трымаў галадоўкі і пратэст, але ня страціў годнасьці і волі.
Пасьля вызваленьня ў 2025 годзе Юрась вярнуўся да грамадзкай дзейнасьці. Сёньня ён рыхтуе асабісты і грамадзкі пазоў супраць КДБ Беларусі ў фэдэральным судзе ЗША на суму больш за $30 млн — справа, якая павінна стаць прэцэдэнтам міжнароднай адказнасьці за катаваньні. Гэта ня толькі юрыдычная ініцыятыва, але і аснова шырэйшай стратэгіі: аб’яднаць вакол справы ўсіх, хто пацярпеў — незалежна ад палітычных поглядаў, прафэсіі ці сацыяльнага статусу. Юрась падкрэсьлівае, што беларускі бізнэс, а ў шырэйшым сэнсе — ўсе беларускія грамадзяне вымушаныя плаціць за маўчаньне або свабоду сваякоў, а значыць, таксама зьяўляюцца закладнікамі, а не саўдзельнікамі рэжыму.
Зянковіч не імкнецца да асабістай помсты. Яго мэта — паказаць, што нават у выгнаньні магчыма дамагчыся справядлівасьці праз права, факты і супольную волю. Ён вядзе дыялёг з дэмакратычнымі палітыкамі, праваабаронцамі, былымі чыноўнікамі, актывістамі і прадпрымальнікамі. Для гэтага выкарыстоўвае тры арганізацыйныя інструмэнты: юрыдычную фірму, фонд падтрымкі палітвязьняў і фінансавую структуру для дапамогі беларускім праектам. Усё гэта служыць агульнай мэце — пабудове будучай Беларусі, у якой свабода, годнасьць і адказнасьць будуць закладзенымі каштоўнасьцямі, а не рызыкамі.
Telegram
